Դեպի վեր

«Ձգողականություն». մի քիչ աբեղա Շարաֆյանը, խնկի բույրը, «էրոտիկան» եւ իրենց նորովի բացահայտած բալետի պարողները

bravo.am03/14/2023, 8:54
  • Email
  • Facebook
  • Twitter

«Ձգողականություն». մի քիչ աբեղա Շարաֆյանը, խնկի բույրը, «էրոտիկան» եւ իրենց նորովի բացահայտած բալետի պարողները

Սպենդիարյանի անվան օպերայի եւ բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի «Ձգողականություն» բալետի հիմքում Լեւոն Շանթի «Հին աստվածներ» դրաման է: Սեղանի շուրջ BRAVO.am-ը նոր բեմադրության մասին հետաքրքիր ու բացահայտումներով լի զրույց է ունեցել կոմպոզիտոր Վաչե Շարաֆյանի, բեմադրող բալետմայստեր Արա Ասատուրյանի եւ գլխավոր կերպարներից աբեղային մարմնավորող Գոռ Սարգսյանի ու Րաֆֆի Գալստյանի հետ: - Ըստ Նյուտոնի՝ ձգողականությունը (գրավիտացիա) հիմնարար փոխազդեցությունն է բոլոր նյութական մարմինների միջեւ: Ինչի՞ց է ձեզ համար սկսվում ձգողականությունը:

Շարաֆյան. Ձգողական ուժը համատիեզերական երեւույթ է եւ իսկապես ղեկավարում է ամեն ինչ: Երկար էինք փնտրում այնպիսի բառ, որը կարտահայտեր բալետի ասելիքը, եւ Նարինե Գրիգորյանի (լիբրետոյի ու գեղարվեստական գաղափարի հեղինակ,-հեղ.) միտքն էր նման վերնագիր ընտրել: Չնայած տարակուսում էի՝ ինձ թվում էր ձ-ն հանելիս ստացվում է գողականություն, Նարինեն էլ միանգամից բացատրեց, որ այդ դեպքում առանց հ-ի հպարտությունը պարտություն է:

Արա. Գրավիտացիան ավելի լավ է հնչում:

32


- Անվան ընտրության հարցում շա՞տ եք տանջվել, քննարկել ու չհամաձայնել իրար հետ:

Արա. «Հին աստվածները» շատ հայտնի գործ է, բայց մեր պատմության ու լիբրետոյի մեջ շեշտադրումները փոխվել են, դրա համար էլ գրավիտացիան ամենաճիշտն է արտահայտում բալետի հիմքում Նարինեի դրած մտահղացումը:

Գոռ. Այս բալետում ամեն ինչ զգացական է՝ յուրաքանչյուր րոպե ու շարժում ապրում ես: Հրաշալի է ստացվել, ամեն անգամ պարելիս մեզ նորովի ենք գտնում եւ ուրիշ լուծում տալիս:

Րաֆֆի. «Ձգողականությունը» նաեւ երկակիության մասին է. Նարինեն հաճախ էր մեզ ասում, որ կրակը կարող է ե՛ւ վառել, ե՛ւ տաքացնել: Ես ու Գոռն աբեղային ենք մարմնավորում, ով ձգտել է դեպի բնականը, ազատությունը, դեպի վերեւ: Փիլիսոփայական է նաեւ վերջում իր թռչուն դառնալն ու ճախրելը:

Արա. Նաեւ երկակիության շուրջն էինք մտորում վերնագիր ընտրելիս. վանահայրն ու աբեղան մի ընդհանուրի երկու կեսն են՝ ամեն մեկն իր ձեւով է ձգտում ծայրահեղության, նրանց երկխոսությունն էլ ամեն մարդու մեջ ապրող տարբեր եսերի պայքարն է:

Րաֆֆի. Մեկը ձգտում է բնությանն ու տրվում նրան, մյուսը՝ փորձում խեղդել սերն իր մեջ: Վանահայրը մնում է իր հավատքին ու կրոնին հավատարիմ, իսկ աբեղայի դեպքում սերն է հաղթում:

32


Շարաֆյան. Երկար տարիներ աշխատել եմ Երուսաղեմի ճեմարանում ու այս հարցում բավական խորացել (ծիծաղում ենք,-հեղ.): Ես էլ էի կանգնել ընտրության առաջ՝ դառնալ հոգեւորական, թե մնալ աշխարհիկ կյանքում: Ամուսնացա, նույնիսկ՝ փախա, հետո վտարվեցի, ապա վերադարձա. հետաքրքիր տարիներ եմ անցկացրել: Սիրում եմ հոգեւորականների մթնոլորտն ու ուսանողներին, որոնց մեջ այնքան մաքրություն կա: Դա երեւում է նաեւ բալետի մեջ. գրելիս մտովի վերադարձա այդ օրերը:

Րաֆֆի. Դուք էլ եք փաստորեն աբեղա (ծիծաղում ենք,-հեղ.):

Արա. Որոշ չափով կենսագրական գործ է ստացվել:

Շարաֆյան. Անսպասելի էր, երբ առաջարկեցին ստեղծել բալետը, մյուս կողմից էլ հաճախ է լինում, որ այն, ինչ ուզում եմ անել, նպաստող հանգամանք է առաջանում: Հոգեւորականներին արգելվում է ընտանիք կազմել, քանի որ արդեն ամուսնացած են եկեղեցու հետ: Դա կարեւոր ու արդիական հարց է ամբողջ աշխարհում, որովհետեւ այդ երեւույթը քրիստոնեությունն ընդունելուց շատ ավելի հետո է ի հայտ եկել: Գրիգոր Լուսավորիչը կին ու որդի ուներ, հաջորդ կաթողիկոսները հենց նրա տղան ու թոռը եղան, հետո սկսեցին աղջիկներ ծնվել, ու այնպես ստացվեց, որ կինը սկսեց խանգարել (ծիծաղում ենք,-հեղ.): Այս պատմության մեջ բոլորս գործող անձինք ենք, եւ արվեստի ուժը հենց նրանում է, որ բարձրացնում ենք մեր օրերում արդիական դարձած հարցեր:

Արա. Ծայրահեղությունների աշխարհում տեսնում ենք, որ մի կողմն իրեն ամեն ինչ թույլ է տալիս, մյուսն՝ ամեն ինչից հրաժարվում: Ոսկե միջինն է պետք գտնել, այ, հենց դա ենք մենք փորձում անել բալետի միջոցով:

Րաֆֆի. Ով այդ միջինը գտնի, երջանիկ մարդ կլինի: Միջինը հավասարակշռությունն է, եթե աշխարհն այն կորցնի, ամեն ինչ կխախտվի ու քաոս կտիրի: Աշխարհը պահում են հենց հավասարակշռություն ունեցող մարդիկ:

32


- Ավելի շատ բալետի զգայական կողմից խոսեցինք, իսկ ինչպիսի՞ն էր այն ստեղծելու ընթացքը, սկսենք երաժշտությունից:

Շարաֆյան. Բալետը ստեղծելու ընթացքը մոտ մեկ տարի տեւեց. միաժամանակ մի քանի գործի վրա էի աշխատում: Բեմադրելու գործը հանձն էր առել Վիլեն Գալստյանը, բայց, ցավոք, հիվանդացավ: Երբ բեմադրությունը ստանձնեց Նարինե Գրիգորյանը, որոշ հատվածներ դուրս եկան, փոխարենը նորերը եղան, հիմա էլ փոփոխություններ անելու առաջարկ կա: Այս տարբերակը մոտ 80 րոպե է տեւում, իսկն այսօրվա ունկնդրի համար է, ոչ ոք պակաս բան չի զգում: Թեեւ որոշ կրճատումների դեմ պայքարում էի (ծիծաղում ենք,-հեղ.):

- Բոլոր հեղինակների համար դժվար է իրենց գրածից որեւէ բան պակասեցնել:

Արա. Միշտ այդ պայքարը կա, որովհետեւ գրելու ընթացքում հոգեհարազատ են դարձել ու հանկարծ դուրս են մնում:

Շարաֆյան. Զանգվածային տեսարաններ կային, որ թեեւ բավական ճոխ էին ստացվել, դուրս մնացին: Հիմա զգում եմ, որ այսքանն էր պետք, բայց նրանք էլ ափսոս էին:

32


- Արա, Դուք ինչպե՞ս այդ գեղեցիկ երաժշտությունը վերածեցիք շարժման ու կյանք տվեցիք:

Արա. Նարինե Գրիգորյանի շնորհիվ էր. շատ հետաքրքիր կոնցեպտ առաջարկեց: Նա մի քիչ բարդույթավորվում էր, որ բալետից այնքան էլ չի հասկանում, բայց իրականում համեստություն էր անում, քանի որ ամեն ինչ արագ ընկալեց: Այդ լիբրետոն լրիվ բալետային է, ներկայացման կմախքն ինձ ճիշտ փոխանցեց, որի հիման վրա էլ հավաքվեցին պլաստիկ տեսարանները: Նարինեն երեւակայության ու խելքի տոպրակ է, կարողանում է տարատեսակ մտքերը գաղափարական հիմքի վրա դնել, դրանում էլ նրա յուրահատկությունն է: Ամեն ինչ ստացվեց նաեւ մեր դերակատարների շնորհիվ: Կարելի է ասել, որ մաքուր բալետ չէ, այլ պլաստիկ դրամա՝ ի վերջո թատերական տարրն ուժեղ է, իսկ այն պահանջում է անկեղծ խաղ ու իրական զգացմունքներ:

- Տղաներ, պատմեք՝ այդ ի՞նչ կարեւոր փորձ ստացաք ու ինչպե՞ս մտաք աբեղայի կերպարի մեջ:

Գոռ. Մեզ համար նորություն էր տեսնել, թե թատրոնն ու բալետն ինչպես են միաձուլվում: Շատ եմ սիրում ազատ շարժուձեւ, բայց, ցավոք, խաղացանկում մոդեռն բալետային ներկայացումներ չունենք, հուսով եմ՝ կավելանան: Նարինեի հետ աշխատելը շատ ուրիշ էր, նա բացատրում էր ամեն շարժման իմաստն ու ինչպես մեր հոգեվիճակով այն ստանանք: Երբ համեմատում եմ ինձ առաջ ու հիմա՝ մեծ փոփոխություն եմ նկատում, թեկուզ՝ ներքին աշխարհի հետ կապված: Սկզբում մի փոքր բարդ էր, նման կերպ չէինք աշխատել, միշտ կոնկրետ շարժումներ ու վիճակ էր եղել: Պետք է կարողանայինք հանդիսատեսին հասկացնել, թե ամեն դրվագում ինչ ենք զգում, ինչ է կատարվում մեզ հետ ու ինչ ենք անում: Բայց նախ ինքներս պետք է այդ ամենը մեզ համար պարզեինք: Ամեն շարժումն իմաստավորված է, արտահայտում է հոգեվիճակ ու շատ գեղեցիկ է ստացվել:

32


Րաֆֆի. Նարինեն մեզ համար գրքից հատվածներ էր կարդում ու բացատրում ժեստերով: Վերցնում էինք նրա դերասանական խաղից եւ միմիկաներից, վերամշակում եւ ինքներս արտադրում: Բալետը համր արվեստ է, իսկ այս ներկայացման մեջ ձայնարկություններ, աղոթքի տեսարան ու խոսքի հատվածներ կան: Բեմադրողն ու ռեժիսորը մեզ ազատություն էին տվել, ու ամեն ինչ բնական էր ստացվում: Տեսարան ունենք, որ տղաների պարի ժամանակ դահլիճում խունկի հոտ է տարածվում, դա էլ օգնում է մթնոլորտ ստեղծել: Բեմի հնարավորություններն օգտագործել ենք. հետեւի հատվածը բարձրանում է, ցատկում ենք ու հայտնվում ջրի տակ:

Արա. Մի փոքր վտանգավոր էլ է նման ցատկ կատարելը, բայց պարողները խիզախորեն նետվում են: Վախենում էինք նրանց համար:

Րաֆֆի. Բեմի բանվորներն ամեն անգամ ուզում էին քիչ իջեցնել, որ չվնասվենք, մենք էլ դեմքի վրա ենք ընկնում. բարձրությունը մոտ 1,5 մետր է:

- Գեղեցիկ է ստացվել նաեւ եկեղեցու պատկերը, աստղազարդ երկինքը, էկրանին երեւացող աբեղան: Այդ տեսանյութում ձեզնից նաեւ դերասանական հմտություն է պետք գալիս:


Րաֆֆի. Տպավորություն է, որ պարզապես նկար է, բայց այն կենդանի պատկեր է. մոտ 5 րոպե մի կետի ենք նայել:

Արա. Այդ ընթացքում Նարինեն անընդհատ խոսել է ու տրամադրել նրանց:

Րաֆֆի. Բավական դժվար էր, աչքերը չորանում էին, թարթել չէինք կարող, բայց մի կերպ դիմանում էինք (ծիծաղում ենք,-հեղ.):

32


Արա. Ներկայացման ձեւավորումն արել ու ֆիլմը նկարել է Սուրեն Թադեւոսյանը: Նրա հետ էլ հետաքրքիր էր աշխատել, բավական բծախնդիր է ու եզրափակիչ տեսարանի պատճառով այնքան է տանջել: Փորձերի վերջին օրն էր, բոլորը հոգնած էին, անընդհատ չէր հավանում, ժամերով աշխատեցրել է, ու վերջում հասկացանք, թե ինչի համար էր այդքան տանջում:

Րաֆֆի. Երբ նման նվիրվածություն ես տեսնում, դու էլ ես ուզում լավ արդյունք ապահովել, մոտիվացված ես լինում ու հնարավորը ներդնում հաջողության համար:

- Ինչո՞ւ էր պետք 1909 թվականին Լեւոն Շանթի գրած դրաման 2022-ին բեմադրել նորովի:

Շարաֆյան. Մեր արձակի լավագույն գործերից է: Շանթը եղել է մեր Առաջին հանրապետության ղեկավարներից մեկը, բայց բոլորը նրան լքել են, երբ երկրում խորհրդային կարգեր են հաստատվել: Անգամ այն տարիներին պիեսը բեմադրվում էր Պետերբուրգում, որովհետեւ շատ ուժեղ ասելիք ուներ: Եթե Կոմիտասը գրի չառներ հողի հետ աշխատող մարդկանց երգերը մինչեւ տրակտորների կիրառությունը, կկորչեին: Եզակիներից ենք, որ հորովելներ ունենք, որովհետեւ մեր հողն այնքան քարքարոտ էր ու այն մշակելը մի ամբողջ ծիսակարգ էր: Երբ օպերային ձայնով մեկը ժողովրդական երգ է կատարում, գյուղացին միանգամից զգում է, որ սուտ է: Նույն հարցը մեր առաջ էր դրված՝ ինչպե՞ս կյանք տալ «Հին աստվածներ»-ին, որ կեղծ չստացվի: Ու դա արեցինք բալետի լեզվով: ԱՄՆ-ից Կատյա Քուշերյանն առաջարկեց բալետ անել, մինչ այդ իրեն չէի ճանաչում, բայց նա լսել էր իմ երաժշտությունը: Իրեն էլ ասել եմ, որ հանճարեղ քայլ էր, քանի որ այս գործը թատերականացված բալետի լեզու էր պահանջում: Իսկ Նարինե Գրիգորյանին հրավիրելը Կարեն Դուրգարյանի գաղափարն էր:

32


Արա. Կարեւոր էր, որ ե՛ւ հայ գրականության նմուշ օգտագործենք, ե՛ւ ժամանակակից կոմպոզիտորի գործ: 70-80-ականներին բոլոր հայ կոմպոզիտորները բալետներ էին գրում, ժամանակին հայրս (Աշոտ Ասատուրյան,-հեղ.) էլ է բեմադրել նրանց գործերը: Այդ ավանդույթը պետք է վերականգնել, որովհետեւ լավ նմուշներ ունենք: Անցած տարի արեցինք Չարենցի «Սոմա»-ի հիման վրա գրված Տերտերյանի օպերան:

Շարաֆյան
. 3 բալետ ունեմ, 4-րդը ստեղծման փուլում է, բալետային լեզուն ինձ միշտ գրավել է, որովհետեւ մարդը քայլելուն զուգահեռ հարաբերության մեջ է մտնում բնության հետ: Պարողներից ամեն մեկի դեպքում բեմադրության ոճը փոխվում է, որովհետեւ Րաֆֆին ու Գոռն իրենց սիրտն ու ոգին են դնում:

Րաֆֆի. Ամեն մեկս յուրովի է պարում ու սյուժեն իր ձեւով պատմում:

Շարաֆյան. Ամեն անգամ բեմի վրա նոր ներկայացում է ստեղծվում. սա մեռած արվեստ չէ: Խորհրդավորություն է լինում ամեն անգամ: Պետք է անպայման նշեմ Վիկտորիա Ռիեդոյին, որը շատ գեղեցիկ ձեւավորում է արել:

32


Արա. Աբեղաներից բացի, շատ լավ վանահայր ...

Կարդալ ամբողջովին

Եղանակ

Ջերմ {{currentData.temp}}℃
Քամի {{currentData.wind}}կմ/ժ
Խոնավ {{currentData.humidity}}
  • Երեւան
  • Աբովյան
  • Ծաղկաձոր
  • Սեւան
  • Գյումրի
  • Էջմիածին
  • Դիլիջան
  • Վանաձոր
  • Աշտարակ
7 օրվա տեսություն

Փոխարժեքներ

Առք Վաճառք
USD 385 392
EUR 411 426
RUR 5 5.23
ավելին
Արդեն հասանելի է
Դեպի վեր