Դեպի վեր

«ՀԱՊԿ-ը ռազմաքազաքական դաշինք է, որտեղ հիմնական դերը Ռուսաստանն է խաղում, և եթե մենք դիմենք, մեզ կպաշտպանի, բայց մենք չենք դիմել»․ Ռուբեն Սաֆրաստյան

yerkir.am10/29/2020, 1:48

«ՀԱՊԿ-ը ռազմաքազաքական դաշինք է, որտեղ հիմնական դերը Ռուսաստանն է խաղում, և եթե մենք դիմենք, մեզ կպաշտպանի, բայց մենք չենք դիմել»․ Ռուբեն Սաֆրաստյան

«Հորիզոն»-ի գլխավոր խմբագիր Վահագն Գարագաշյանը, գտնվելով հայրենիքում, բովանդակալից հարցազրույց է ունեցել Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս, արևելագետ-թուրքագետ, պատմաբան Ռուբեն Սաֆրաստյանի հետ։ Հարցազրույցն ամբողջապես նարկայացնում ենք ստորև։

- Պարո՛ն Սաֆրաստյան, ներկայում Արցախյան հակամարտության մեջ Անկարայի ուղղակի մասնակցությունը բոլորովին նոր կացություն է ստեղծել Հարավային Կովկասի ռազմաքաղաքական ու աշխարհաքաղաքական իրավիճակում։ Որո՞նք էին Անկարայի դրդապարճառներն՝ այս քային դիմելու համար։

- Կարծում եմ՝ Անկարայի դրդապատճառները հասկանալու համար դրանք պետք է մի քանի հարթության վրա ուսումնասիրենք․ առաջինը՝ մեծ ստրատեգիան է (grand strategy), որը պանթյուրքիստական գաղափարների իրականացումն է։ Ես համոզված եմ, որ Էրդողանը և ղեկավարների իր այդ խումբը լուծում են նաև պանթյուրքիստական խնդիրներ և նպատակներ ունեն Արցախն Ադրբեջանին միացնելով ու Ադրբեջանը թուրքացնելով, իրենց համար նախապայմաններ ստեղծելով՝ մի կողմից գնալ դեպի Հյուսիսային Կովկաս՝ այնտեղի թյուրքալեզու ժողովուրդների մոտ սկսեն պանթյուրքիզմը՝ արդեն անմիջականորեն քարոզել, մյուս կողմից՝ Կասպից ծովի վրայով դուրս գան Կենտրոնական Ասիա և Վոլգայի շրջանները, այսինքն՝ այն շրջանները, որտեղ գտնվում են Կենտրոնական Ասիայի թյուրքալեզու ժողովուրդները, երկրները (բացի Տաջիկստանից) օրինակ՝ թաթարները, բաշկիրները և Ռուսաստանում բնակվող թյուրքալեզու այլ ժողովուրդները։ Այսինքն՝ սա, կարծում եմ, պանթյուրքիստական այդ մեծ նպատակների իրականացման առաջին փուլն է։

Երկրորդը, կարծում եմ, կազմակերպելով, ղեկավարելով և մասնակցելով այս ագրեսիվ պատերազմին՝ Էրդողանյան Թուրքիան փորձում է շարունակել Աբդուլ Համիդի ու երիտթուրքերի սկսած քաղաքականությունը, ցեղասպանության քաղաքականությունը հայ ժողովրդի դեմ։ Այն, ինչ տեսնում ենք և ինչը կարելի է սպասել, ըստ էության, ցեղասպանության շարունակություն պետք է լինի։ Փաստորեն, Էրդողանն իր վրա վերցրել ՝ Աբդուլ Համիդից սկսած՝ երիտթուրքերից, Մուստաֆա Քեմալից, Աթաթուրքով շարունակված՝ հայոց ցեղասպանության վերջին փուլն իրագործելու իրենց խնդիրը։ Իհարկե, կարծում եմ, նրանք համոզված են՝ դեռևս չեն կարող Հայաստանի վերջը տալ։ Բայց, Արցախի հետ կապված՝ կարծում եմ՝ նրանք ուզում են ոչ միայն գրավել այն, այլև հնարավորինս, այնտեղ իրակաանացնել հայ ժողովրդի կոտորած։

- Այսինքն՝ ուղղակի հայասպանությունն ու հայաթափումը ցանկանում են շարունակել․․․

- Այո՛, ուզում են շարունակել։ Եվ երրորդ նպատակը՝ Ադրբեջանը թյուրքացնելն է և Թուրքիային միացնելը։ Հիմա մենք տեսնում ենք, որ շատ արագ տեմպերով Ադրբեջանը կորցնում է իր ինքնուրույնությունը և դառնում Թուրքիայի խամաճիկ պետություն։ Ադրբեջանում գտնվում են Թուրքիայի հատուկ ծառայությունները, սպաները․ Տեսնում ենք՝ ինչպես է Ալիևը ենթարկվում Թուրքիայից եկող հրամաններին և այլն․․․ Թուրքիան նաև օգտագործում է Արցախյան այս ագրեսիվ պատերազմի պատրվակը՝ Ադրբեջանը լրիվ իր ազդեցության ոլորտ դարձնելու համար։ Պատահական չէ, որ հենց Թուրքիայում շրջանառության մեջ մտցվեց հետևյալ կարգախոսը․ «Երկու պետություն՝ մեկ բանակ», այսինքն՝ բանակից պետք է սկսի դա։ Այնպես որ, դրանք են նպատակները։

Իսկ եթե նայենք աշխարհաքաղաքական, աշխարհառազմավարական տեսակնետից, այսինքն՝ մեծ քաղաքականության տեսակետից, ապա պետք է ասել՝ Թուրքիան հիմա լուծում է հետևյալ խնդիրը․ այստեղ՝ Հարավային Կովկասում դիրքեր և ազդեցության ոլորտներ ստանալ ու հնարավորինս թուլացնել, գուցե և, եթե հնարավոր լինի, այստեղից դուրս մղել Ռուսաստանին։ Սա էլ արդեն Թուրքիայի աշխարհաքաղաքական հաշվարկներն են, այնպես որ՝ Թուրքիան իր առջև բանական մեծ թվով խնդիրներ է՝ այս ագրեսիվ պատերազմը նախաձեռնելով ու ղեկավարելով, հետևաբար՝ սպասել, որ Թուրքիան ետ կկանգնի, դա, կարծում եմ, իմաստ չունի, որովհետև նրանք շատ մեծ խաղադրույքներ են այստեղ դրել։

-Թուրքիայի աշխարհաքաղաքական և ռազմավարական մարտավարությունն ինչպե՞ս կվերլուծեք՝ սկսած նախ Սիրիայի, ապա Լիբիյի հակամարտությունում, ինչո՞ւ ոչ, նաև Կիպրոսի ճակատում է շարունակում իր թշնամական կեցվածքը և մինչև այսօր էլ Հյուսիային Սիրիայում է։


- Այս ամենին պետք է ավելացնեմ նաև Հյուսիային Իրաքը, որովհետև այնտեղ նրանք ունեն իրենց ռազմաբազաները, այսինքն՝ երբ ցանկանում են, մտնում-դուրս են գալիս։ Այս ամենը մի ծրագրի մաս է կազմում։ Պատահական չէ, որ Թուրքիան այս կերպ տարբեր ուղղություններ է փորձում իր ծավալապաշտական քաղաքականության մեջ մտնել ու իրականացնել։ Կարծում եմ՝ որոշակի ընդհանուր գաղափար կամ նույնիսկ ծրագիր կա Էրդողանի գլխում, որը հետևյալն է՝ «ազգային ուխտ»-ի իրականացումն է։ «Ազգային ուխտ»-ի գաղափարը դեռևս Աթաթյուրքն է առաջ քաշել, և օսմանյան վերջին խորհրդարանը 1920 թվականի հունվարի վերջին դա հաստատել է՝ հունվարի վերջին, փետրվարին․ աշխարհին սա հայտնի է դարձել։ Այն, ինչ այսօր անում է Թուրքիան, ըստ էության, «ազգային ուխտ»-ի քարտեզների այն հատվածների վերամիացում է Թուրքիային, ինչը չհաջողվեց Աթաթյուրքին։ Օրինակ՝ Հյուսիսային Սիրիան․ Էրդողանը դրա մասին բացեիբաց խոսում և ասում է․ «մենք պետք է ավարտին հասցնենք այն գործը, որը սկսել է Աթաթյուրքը, որը մեզ չհաջողվեց դա իրականացնել Լոզանում։ Լոզանը, փաստորեն, դավաճանություն էր մեր շահերի նկատմամբ»։ Լոզանում ...

Կարդալ ամբողջովին

Եղանակ

Ջերմ {{currentData.temp}}℃
Քամի {{currentData.wind}}կմ/ժ
Խոնավ {{currentData.humidity}}
  • Երեւան
  • Աբովյան
  • Ծաղկաձոր
  • Սեւան
  • Գյումրի
  • Էջմիածին
  • Դիլիջան
  • Վանաձոր
  • Աշտարակ
7 օրվա տեսություն

Փոխարժեքներ

ԱռքՎաճառք
USD506.5512
EUR603.5617
RUR6.656.88
ավելին
Արդեն հասանելի է
Դեպի վեր